Οθόνη

Πίσω στο εορταστικό κλίμα. Μήπως θέλεις να σε πάω σινεμά; Έχω μια μεγάλη ιστορία να σου πω. Κάτσε εδώ δίπλα μου. Aν θέλεις μπορείς να ακουμπήσεις και το κεφάλι σου στον ώμο μου. Στο σκοτάδι της κινηματογραφικής αίθουσας, ποιος θα ασχοληθεί μαζί μας;
Λοιπόν ο κινηματογράφος στην Argentina -μια χώρα μεταναστών- άρχισε να γράφει τη δίκη του ιστορία από τα τέλη του 19ου αιώνα. Η πρώτη ταινία μικρού μήκους γεννήθηκε το 1897 και είχε διάρκεια 3 λεπτά. Το όνομα της, La bandera argentina (H αργεντινή σημαία). Είχε προφανώς συμβολικό τίτλο και ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας Γάλλων μεταναστών.
Μετά ήρθε ο βωβός κινηματογράφος, ενώ με την εισαγωγή του ήχου τη δεκαετία του 1930 «ενσωματώθηκε» και το tango, ώστε να προλάβει να αποτυπωθεί για πάντα στο πανί ο θρύλος Carlos Gardel. Πριν σκοτωθεί και «φύγει» άδοξα και πρόωρα.
Τις επόμενες δεκαετίες ο κινηματογράφος γνώρισε μεγάλη άνθηση, με ονόματα όπως η Νiní Μarshall, η Libertad Lamarque και η Tita Merello.
Κάποια στιγμή συνέβη το μοιραίο. Δεν μιλάω για τον Περονισμό. Αστο αυτό. Υπάρχει ένα μοιραίο, ακόμα πιο μοιραίο: η εισαγωγή της Τηλεόρασης. Στην πατρίδα ήρθε το 1951 -είδες πόσο παλιά;- και περιόρισε σημαντικά την ανάπτυξη του κινηματογράφου. Θα είχε ενδιαφέρον να σου μιλήσω για την πορεία της, αλλά με το κατιναριό που κυκλοφορεί εδώ στην παράγκα μας, δύσκολα θα σε εντυπωσίαζε το οτιδήποτε. Στην τελική, υπάρχουν πράγματα που η παγκοσμιοποίηση ήρθε μακράν δεύτερη. Της έβαλαν τα γυαλιά οι ξανθιές, οι Τζούλιες, οι κουτσομπόλες, οι παπαρολόγοι και οι τιμητές των πάτων. Τα ίδια κρέατα παντού. Μόνο η γλώσσα αλλάζει.
Παρόλη την τηλεοπτική επέλαση η Μεγάλη Οθόνη είδε σπουδαία ονόματα, ίσως άγνωστα εδώ σε εμάς: ο Kurt Land (Αυστριακός που εγκαταστάθηκε στην Αργεντινή), ο Lautaro Murúa (Χιλιανός, που έζησε στην Αργεντινή και διακρίθηκε ως ηθοποιός και σκηνοθέτης κοινωνικών ταινιών) και ο Pino Solanas (βουλευτής της Αριστεράς σήμερα) με την πολιτική του ταινία La hora de los hornos (1968). Ο Solanas γύρισε το 1987 τη σπουδαία ταινία Sur, κερδίζοντας τη διάκριση στο Φεστιβάλ των Καννών του 1988. Στην ταινία αυτή «κεντάει» με τη φωνή του ο απόλυτα τιτανοτρισμέγιστος Roberto Goyeneche. Ξέρεις τι λατρεία του έχω. Συγκινούμαι και τώρα που το λέω.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 ο κινηματογράφος πέρασε δύσκολες μέρες, λόγω των πραξικοπημάτων και της λογοκρισίας. Όπως συμβαίνει στα πάσης φύσεως «καθεστώτα», o κινηματογράφος γίνεται παραμάγαζο με «ελαφρά» θεματολογία και κουπόνι για λίγο σάμαλι και μια γουλιά γκαζόζα.
Μετά τον Πόλεμο των Malvinas -το 1982- ο οποίος έφερε και την κατάρρευση της δικτατορίας του 1976, ο κινηματογράφος γνώρισε νέα άνθηση. Εμβληματική ταινία εκείνης της περιόδου ήταν το Εsperando la Carroza (1985) μια «πικρή» οικογενειακή κωμωδία, με ένα θέμα που θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ελληνικό: Η γριά της οικογένειας και ποιος θα την γηροκομήσει. Καλό; Σε αυτήν πρωταγωνιστεί η σπουδαία ηθοποιός China Zorrilla, η οποία γεννήθηκε στην Ουρουγουάη, αλλά έκανε (και εξακολουθεί να κάνει) μεγάλη καριέρα στην πατρίδα. Όπως και ο Antonio Gasalla (στο ρόλο της… γριάς), σπουδαίος κωμικός και «διασκεδαστής» με τηλεοπτικές και θεατρικές επιτυχίες. Τεράστιο ταλέντο.
Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, το 1983, η Δικτατορία έγινε προσφιλές θέμα. Είναι αυτό που σου έλεγα: ο πνευματικός κόσμος ανέλαβε να μιλήσει σε μια ολόκληρη κοινωνία για τη φρικτή αλήθεια. Γυρίστηκαν δεκάδες ταινίες για τη δικτατορία, τις «εξαφανίσεις», τον Πόλεμο των Malvinas, αλλά και τις υποθέσεις αρπαγής παιδιών αντιφρονούντων και «υιοθεσίας» τους από οικογένειες αξιωματικών της Χούντας. Χαρακτηριστικές: La noche de los lápices (1986) του Héctor Olivera, Τangos (1985) και Sur (1987) του Pino Solanas.
Η πιο γνωστή ταινία είναι το La Historia Oficial (1985) του Luis Puenzo, η οποία κέρδισε Όσκαρ. Πρωταγωνιστούν δύο από τα μεγαλύτερα ονόματα του Αργεντινού Κινηματογράφου, ο Héctor Alterio και η Norma Aleandro. Πρόκειται για ένα ζευγάρι που έχει υιοθετήσει ένα παιδί «εξαφανισμένων» γονιών. Η σύζυγος -δασκάλα στο επάγγελμα- γνωρίζει ελάχιστα για τις συνθήκες υιοθεσίας και αρχίζει να σκαλίζει το παρελθόν. Η αλήθεια είναι πιο σκληρή από όσο φανταζόταν.
Ανάλογες ταινίες γυρίστηκαν και τη δεκαετία του 1990 και 2000: Cautiva (2003), Garage Olimpo (1999), Crónica de una Fuga (2006) είναι μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές.
Αρκετές ήταν και οι ταινίες για τον Πόλεμο των Malvinas και τον Στρατό γενικότερα, όπως το iluminados por el fuego (2005) του Tristán Bauer ή το Bajo Bandera (1997) με πρωταγωνιστή τον εξαιρετικό ηθοποιό Miguel Angel Solá. Η ταινία παρουσιάζει τη δύσκολη ζωή των στρατιωτών (σε μια μονάδα νομίζω στην Patagonia), η οποία γίνεται ακόμα δυσκολότερη από την κατάχρηση εξουσίας και τον εξευτελισμό των νεαρών που τελικά φτάνει μέχρι το έγκλημα. Υπόψη ότι στην Argentina λίγα χρόνια μετά την κατάρρευση στον Πόλεμο των Malvinas, καταργήθηκε η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.
Μία ακόμα χαρακτηριστική ταινία είναι η «απάντηση» στο μιούζικαλ Evita του Andrew Lloyd Weber με την ταινία Eva Perón (1996) του Juan Carlos Desanzo, στην οποία παρουσιάζεται μια τελείως διαφορετική εκδοχή της λατρεμένης. Δεν το σχολιάζω περαιτέρω.
Δεν έλειψαν επίσης ταινίες για τη φτώχεια, όπως το Pizza, birra, faso (1988) των Israel Adrián Cateano και Bruno Stagnaro, αλλά και πιο νοσταλγικές όπως το De mi barrio con amor (1995) του José Santiso ή το El día que Maradona conoció a Gardel (1995) του Rodolfo Pagliere. Ο τίτλος στα ελληνικά τα λέει όλα: «Η μέρα που ο Μαραντόνα γνώρισε τον Γκαρδέλ». Καταλαβαίνεις τι γίνεται…
H δεκαετία του 2000 μπήκε με το «δεξί», αφού το 2000 γυρίστηκε το Nueve Reinas του εξαιρετικού νέου και πρόωρα χαμένου σκηνοθέτη Fabián Bielinksy. Πρωταγωνιστές μερικοί από τους πιο γνωστούς νέους ηθοποιούς της χώρας: O Ricardo Darín, o Gastón Pauls και η Leticia Bredice, η οποία έπαιξε και στο Tetro (2009) του Κόπολα (το οποίο σε παλαιότερο post έθαψα κανονικότατα). Ο Bielinksy γύρισε μία ακόμα ταινία με τον Ricardo Darín, το El Aura (2006).
Μία από τις σημαντικότερες ταινίες για τη φυλετική ταυτότητα και τις κοινωνικές προεκτάσεις του να είναι κάποιος έφηβος ερμαφρόδιτος -χωρίς τις μελοδραματικές ευκολίες ανάλογων ταινιών, παρουσιάζει η Lucía Puenzo (κόρη του σκηνοθέτη Luis Puenzo) με την πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία XXY. Όπως στο μάθημα βιολογίας.
Ένας ακόμα πολύ γνωστός σκηνοθέτης είναι ο Juan José Campanella. Το 2001 γύρισε το El hijo de la novia, με πρωταγωνιστή τον Ricardo Darín, αλλά και το ζευγάρι που είχε ξεχωρίσει στην ταινία La Historia Oficial: τη Norma Aleandro και τον Héctor Alterio. Ήταν υποψήφια για Όσκαρ το 2001, ωστόσο, το Όσκαρ για τον σκηνοθέτη ήλθε το 2009 με το El secreto de sus ojos. Πρωταγωνιστής για μια ακόμα φορά ο Ricardo Darín.
Οι κριτικοί της εδώ παράγκας έθαψαν την ταινία, με σχόλια τύπου «καλή, αλλά το Όσκαρ έπρεπε να πάρει ο Χάνεκε». Ναι, οπωσδήποτε. Και η Βόσσου έπρεπε να βγει πρώτη στη Eurovision, αλλά είχε βάλει πολύ λακ στο μαλλί. Ασε μας μανίτσα μου.
Αλλά σιγά μην τελειώσει η ιστορία με τη μιζέρια των Ελλήνων κριτικών. Ας πιουν ξύδι.
Έτσι όπως έχεις ακουμπήσει στον ώμο μου, άκου κάτι γλυκό. Η πιο αγαπημένη μου ταινία από την πατρίδα: Historias Μínimas (2002). Δες και τη φωτογραφία. Το απέραντο μεγαλείο της Patagonia γίνεται ένα road movie, όπου τρεις διαφορετικοί άνθρωποι προσπαθούν να υλοποιήσουν το όνειρό τους, να λυτρωθούν και να κλείσουν παλιούς λογαριασμούς. Καλύτερη και από μηχανισμό στήριξης.

Διάλειμμα. Πάμε έξω για μάσα. Φαντάσου να ήμασταν τώρα στην πατρίδα και να τσακίζαμε δύο empanadas...